Ga naar website navigation Ga naar artikel navigatie Ga naar inhoud

3.5 Derivaten

Derivaten zijn financiële contracten die hun waarde ontlenen aan een onderliggend financieel instrument of product, zoals aandelen, valuta en rente. Basisvormen van derivaten zijn termijncontracten, swaps en futures.

PFZW gebruikt derivaten om risico’s af te dekken. Dit zijn hoofdzakelijk het renterisico, inflatierisico en valutarisico. PFZW maakt daarnaast gebruik van derivaten om op een efficiëntere wijze een positie in te nemen dan door het aankopen van het onderliggende financiële instrument of product. Derivaten worden verder slechts in beperkte mate gebruikt om een specifiek risico aan te gaan.

PFZW maakt gebruik van onderstaande derivaten. Derivaten met een positieve reële waarde worden als actief verantwoord. Derivaten met een negatieve reële waarde worden als passief verantwoord. De uitsplitsing naar actief en passief per balansdatum is als volgt:

(bedragen x € 1 miljoen)

      
   

2019

  

2018

  

Reële waarde

  

Reële waarde

 
 

Actief

Passief

Totaal

Actief

Passief

Totaal

Rentederivaten

23.812

9.468

14.344

18.211

8.516

9.695

Aandelenderivaten

-

-

-

-

-

-

Valutaderivaten

877

200

677

594

130

464

Kredietderivaten

-

-

-

-

-

-

       

Totaal

24.689

9.668

15.021

18.805

8.646

10.159

    De samenstelling en het verloop van de derivaten (saldo van actief en passief) zijn als volgt:

    (bedragen x € 1 miljoen)

    Balanswaarde begin jaar

    Aankopen

    Verkopen / Expiraties

    Waarde- veranderingen

    Balanswaarde eind jaar

          

    Beleggingen voor risico pensioenfonds

         

    Rentederivaten

    9.692

    -

    (4.783)

    9.431

    14.340

    Aandelenderivaten

    -

    -

    -

    -

    -

    Valutaderivaten

    464

    -

    3.521

    (3.308)

    677

    Kredietderivaten

    -

    -

    -

    -

    -

    Subtotaal

    10.156

    -

    (1.262)

    6.123

    15.017

          

    Beleggingen voor risico deelnemer

         

    Rentederivaten

    3

    -

    (2)

    3

    4

    Aandelenderivaten

    -

    -

    -

    -

    -

    Valutaderivaten

    -

    -

    1

    (1)

    -

    Kredietderivaten

    -

    -

    -

    -

     

    Subtotaal

    3

    -

    (1)

    2

    4

          

    Totaal 2019

    10.159

    -

    (1.263)

    6.125

    15.021

    Totaal 2018

    9.631

    -

    2.328

    (1.800)

    10.159

    Bij derivaten kan ingeval van het voortijdig sluiten van het contract een positief of een negatief resultaat op de verkoop worden behaald. Afhankelijk van de wijze waarop de derivatenpositie is aangegaan (actief of passief) en de geldende spotkoers kan onder de post Verkopen/expiraties een positief of negatief bedrag worden gepresenteerd.

    Het grootste deel van de derivatenposities wordt aangehouden via PGGM Treasury B.V. Dit houdt in dat PGGM Treasury B.V. voor rekening en risico van haar opdrachtgevers derivatencontracten afsluit met externe partijen. De opdrachtgevers houden hiermee het economisch eigendom en PGGM Treasury B.V. verkrijgt het juridisch eigendom. Per balansdatum gaat het om een saldo van € 15.021 miljoen (ultimo 2018: € 10.159 miljoen). Dit saldo maakt deel uit van de derivaten activa en derivaten passiva.

    In de volgende paragrafen wordt per categorie derivaten inzicht gegeven in de samenstelling en de waarde van alle uitstaande derivatenposities van PFZW.

    Rentederivaten

    Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de rentederivaten per balansdatum.

    (bedragen x € 1 miljoen)

    2019

    2018

     

    Reële waarde

    Reële waarde

     

    Actief

    Passief

    Actief

    Passief

    Interest rate swaps

    23.670

    4.420

    18.096

    4.683

    Inflation swaps

    142

    5.048

    115

    3.833

         

    Saldo rentederivaten

    23.812

    9.468

    18.211

    8.516

      Ontwikkelingen van rente en inflatie beïnvloeden de financiële positie van PFZW. Het renterisico op de verplichtingen van PFZW wordt deels afgedekt door inflatieobligaties en deels door rentederivaten.

      Doordat de waarde van de rentederivaten, die dienen ter afdekking van het renterisico van de pensioenverplichtingen, net als de waarde van de pensioenverplichtingen meebeweegt met de rente, zorgen de rentederivaten ervoor dat de pensioenverplichtingen van PFZW minder gevoelig zijn voor renteschommelingen. Op eenzelfde manier zorgen inflatieswaps voor afdekking van het inflatierisico. In de risicoparagraaf is opgenomen wat het effect is van een wijziging in de rente of de inflatie op de derivaten die worden gebruikt ter afdekking van het renterisico respectievelijk het inflatierisico van de pensioenverplichtingen.

      Interest rate swaps zijn contracten waarbij twee partijen vaste rentebetalingen tegen variabele rentebetalingen uitwisselen. Inflation swaps zijn contracten waarbij twee partijen het inflatierisico uitwisselen, tegen een vastgestelde vergoeding. In hoeverre het rente- en inflatierisico per balansdatum door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in de risicoparagraaf.

      De contractomvang en de looptijden van de interest rate swaps en inflation swaps bepalen in welke mate het rente- en inflatierisico wordt afgedekt. De gepresenteerde netto contractomvang per balansdatum kan een negatief of een positief saldo hebben. Een negatief saldo betekent bij interest rate swaps dat een vaste rentevergoeding wordt ontvangen en een variabele rentevergoeding wordt betaald. Een positief saldo betekent bij inflation swaps dat een variabele inflatievergoeding wordt ontvangen.

      Volgend overzicht geeft inzicht in de netto contractomvang en de looptijd van de rentederivaten per balansdatum.

      (bedragen x € 1 miljoen)

      Reële waarde

       
       

      Actief

      Passief

      Contractomvang

      Interest rate swaps

         

      Korter dan een jaar

      1

      -

      (20)

      Een jaar tot en met tien jaar

      313

      1.009

      20.310

      Langer dan tien jaar

      23.356

      3.411

      (48.951)

          

      Totaal interest rate swaps

      23.670

      4.420

       
          

      Inflation swaps

         

      Korter dan een jaar

      10

      39

      320

      Een jaar tot en met tien jaar

      61

      527

      4.626

      Langer dan tien jaar

      71

      4.482

      8.858

          

      Totaal inflation swaps

      142

      5.048

       
          

      Saldo

      23.812

      9.468

       

        PFZW belegt in futures. Futures zijn op de beurs verhandelbare termijncontracten met verplichte levering van een onderliggend financieel instrument of product in de toekomst tegen een vooraf vastgestelde prijs. Obligatiefutures worden gebruikt om op een efficiënte wijze een positie in te nemen in de onderliggende obligaties. De futures worden dagelijks afgerekend, waardoor de waarde per balansdatum nihil is. Om deze reden zijn deze futures niet in bovenstaand overzicht opgenomen.

        De exposure van deze futures, waarover renterisico wordt gelopen, is € 288 miljoen positief (ultimo 2018: € 279 miljoen negatief). De looptijden van de futures zijn grotendeels korter dan een jaar.

        Valutaderivaten

        Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de valutaderivaten per balansdatum.

        (bedragen x € 1 miljoen)

        2019

        2018

         

        Reële waarde

        Reële waarde

         

        Actief

        Passief

        Actief

        Passief

        Valuta swaps

        877

        200

        594

        130

             

        Saldo valutaderivaten

        877

        200

        594

        130

          PFZW heeft beleggingen in vreemde valuta. Hierdoor bestaat het risico op waardeveranderingen van deze beleggingen als gevolg van een koersverandering van de betreffende valuta. Afdekking van dit valutarisico naar de euro vindt gedeeltelijk plaats en wordt uitsluitend door PFZW uitgevoerd. Afdekking is grotendeels door middel van valutaderivaten met een looptijd korter dan een jaar.

          De contractomvang van de valutaderivaten van PFZW bedraagt per balansdatum € 74.664 miljoen positief (ultimo 2018 € 60.600 miljoen positief). In hoeverre het valutarisico per balansdatum op totaalniveau door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in paragraaf 15. Risicobeheer.