Ga naar website navigation Ga naar artikel navigatie Ga naar inhoud

‘Het bestaansrecht van deze sector is meer dan ooit aangetoond’

Suzanne van Dommelen, zakelijk directeur van TivoliVredenburg, en PFZW-bestuurder Petra de Bruijn gaan in gesprek over het jaar waarin het Utrechtse muziek- en debatcentrum zijn deuren moest sluiten.

Suzanne: ‘Ons meerjarenplan, dat liep van 2017 tot en met 2020, heette “Open”. Dat was onze visie: we wilden steeds meer doen en steeds meer open zijn voor het publiek. En uitgerekend in het laatste jaar van het plan, op 12 maart 2020 om precies te zijn, moesten we de deuren sluiten. Dat leek aanvankelijk voor drie weken, maar het duurde tot 1 juni. De impact op de organisatie was gigantisch. In ons businessmodel moeten we 75% van ons geld zelf verdienen door kaartverkoop. We hadden genoeg weerstandsvermogen om het zes maanden uit te houden. De financiële onzekerheid hing als een molensteen om onze nek. Pas toen er brede overheidssteun kwam - niet alleen de NOW-regeling maar ook het steunpakket voor de sector kunst en cultuur - kregen we weer vaste grond onder de voeten en konden we rustig nadenken over hoe we verder moesten.’

Petra: ‘Dat is heftig. Ik denk niet dat mensen weten hoe precair de situatie voor de sector kunst en cultuur aanvankelijk was. Als pensioenfonds hielden wij rekening met faillissementen. Hoe zou het dan met de premiebetaling moeten? En wat zou het omvallen van organisaties voor deelnemers in het pensioenfonds gaan betekenen? Die zorg was groter dan de praktische kant van de crisis: dat we niet meer face-to-face konden vergaderen. We wilden niet het risico lopen dat een coronabesmetting zou kunnen leiden tot het volledig uitschakelen van het PFZW-bestuur! Gelukkig bleek digitalisering zoals videobellen vrij eenvoudig en waren we er ook snel aan gewend.’

Menselijk contact

Suzanne: ‘Wij kozen er juist voor om, naast digitaal overleg, elkaar te blijven zien. Uiteraard wel veilig en conform alle protocollen. Maar menselijk contact is voor ons de kern van waar TivoliVredenburg voor staat. Die instelling bepaalde ook hoe wij nadenken over ons publiek. We zijn in maart 2020 vrijwel meteen begonnen met het digitaal uitzenden van concerten, om ons publiek toch te kunnen bereiken. Vanaf het moment dat dit weer mocht, zijn we ook kleinschalige activiteiten gaan organiseren voor maximaal dertig personen. We organiseerden bijvoorbeeld drie concerten voor steeds dertig mensen op een avond. We wilden niet dat ons publiek een bezoek aan een concert of optreden zou gaan associëren met iets wat eng of gevaarlijk is.’

Petra: ‘Ik vind het inspirerend om te horen dat jullie hebben gekeken naar wat nog wel mogelijk was tijdens de pandemie. Andere zalen gingen permanent dicht. Ik zou bijvoorbeeld in Amsterdam naar een pianorecital gaan, maar dat werd afgezegd. Terwijl ik er op dat moment zo’n behoefte aan had. Wat goed dat jullie besloten hebben om wél kleinschalige activiteiten te blijven organiseren!’

Oog voor elkaar

Suzanne: ‘Voor ons was dat eigenlijk geen punt van discussie. Onze missie is immers “een leven lang muziek voor iedereen”. Als het publiek niet naar ons kan komen, dan brengen we het naar het publiek! Het uitzenden van muziek en debatten, waarover ik het hiervoor al had, is het afgelopen jaar enorm uitgebouwd. TivoliVredenburg transformeerde in een mediabedrijf. Daar gaan we na de crisis zeker mee door, al weten we nog niet precies hoe. We hebben in elk geval ervaren dat we met het digitaal uitzenden van muziek en debatten in een behoefte voorzien. Zou jij nog wel naar de concertzaal komen als je ook thuis via internet kunt meekijken?’

Petra: ‘Dat weet ik niet. Hoewel ik de live-muziek erg heb gemist, heeft het gedwongen thuiszitten ook een bepaald soort rust in mijn leven gebracht. Ik kan me voorstellen dat ik het prettig zou vinden als ik ’s avonds niet meer de deur uit hoef en lekker op de bank naar een concert kan kijken. Overigens ben ik niet louter enthousiast over de digitalisering. Vooral onderhandelen via het scherm heeft nadelen. Als pensioenfondsbestuurder vertegenwoordig je een bepaald belang en daar kom je voor op. Maar je moet ook het grotere belang voor ogen hebben. Ik heb gemerkt dat dit makkelijker is wanneer je de andere gesprekspartners ook in een informele setting ontmoet, bijvoorbeeld bij de gezamenlijke lunch. Videobellen schept afstand. Bij PFZW hebben we gelukkig een bestuurscultuur die erg collegiaal is. Dat hielp wel bij digitale overleggen om oog voor elkaar te houden.’

Goede moed

Suzanne: ‘Ik heb gemerkt hoe verschillend de impact van deze crisis op medewerkers was. Enerzijds had je mensen die heel oplossingsgericht werden en out-of-the-box gingen denken. Anderen kropen juist in hun schulp en konden de last van de onzekerheid moeilijk dragen. En weet je wat het gekke is? Dat kon van het ene op het andere moment veranderen! Iemand die voor het weekend nog vol energie zat, zag ik op maandag met lood in de schoenen op het werk komen. Dat ik dacht: wat is hier in hemelsnaam gebeurd?’

Petra: ‘Die onzekerheid is misschien wel het moeilijkste aan de hele crisis geweest. En ik vrees dat die onzekerheid ook na de coronacrisis niet voorbij is. Ik zei daarnet dat we bang waren voor faillissementen. Die zijn, dankzij de noodsteun, grotendeels uitgebleven. De vraag is echter wat er gaat gebeuren als de subsidie wegvalt. Dan zal een nieuwe periode van onzekerheid aanbreken in de sector kunst en cultuur.’

Suzanne: ‘Maar wat mij goede moed geeft is dit: in de jaren voor de coronacrisis werd er steeds maar bezuinigd op kunst en cultuur. De gedwongen sluiting heeft laten zien dat muziek, literatuur, dans en theater van levensbelang zijn. Het bestaansrecht van deze sector is meer dan ooit aangetoond.’

Suzanne van Dommelen, zakelijk directeur TivoliVredenburg Utrecht

‘Komt het publiek niet naar ons, dan brengen we de muziek naar het publiek’

Petra de Bruijn, bestuurslid namens werkgevers

‘Faillissementen zijn dankzij de noodsteun grotendeels uitgebleven, maar de vraag is of dat zo blijft’