Ga naar website navigation Ga naar artikel navigatie Ga naar inhoud

3.5 Derivaten

Derivaten zijn financiële contracten die hun waarde ontlenen aan een onderliggend financieel instrument of product, zoals aandelen, valuta en rente. Basisvormen van derivaten zijn termijncontracten, swaps en futures.

PFZW gebruikt derivaten om risico’s af te dekken. Dit zijn hoofdzakelijk het renterisico, inflatierisico en valutarisico. PFZW maakt daarnaast gebruik van derivaten om op een efficiëntere wijze een positie in te nemen dan door het aankopen van het onderliggende financiële instrument of product. Derivaten worden verder slechts in beperkte mate gebruikt om een specifiek risico aan te gaan.

PFZW maakt gebruik van onderstaande derivaten. Derivaten met een positieve reële waarde worden als actief verantwoord. Derivaten met een negatieve reële waarde worden als passief verantwoord. De uitsplitsing naar actief en passief per balansdatum is als volgt:

(bedragen x € 1 miljoen)

  

31-12-2021

  

31-12-2020

 

Reële waarde

Reële waarde

 

Actief

Passief

Totaal

Actief

Passief

Totaal

Rentederivaten

22.530

8.004

14.526

33.158

10.654

22.504

Aandelenderivaten

-

-

-

-

-

-

Valutaderivaten

1.440

1.259

181

3.016

1.755

1.261

Kredietderivaten

4

-

4

-

-

-

       

Totaal

23.974

9.263

14.711

36.174

12.409

23.765

De passieve derivatenpositie is tevens opgenomen in het verloopoverzicht van de verplichtingen uit hoofde van beleggingen (zie noot 11.1).

De samenstelling en het verloop van de derivaten (saldo van actief en passief) zijn als volgt:

(bedragen x € 1 miljoen)

Balanswaarde begin jaar

Aankopen

Verkopen / expiraties

Waarde- veranderingen

Balanswaarde eind jaar

      

Beleggingen voor risico pensioenfonds

     

- Rentederivaten

22.499

-

368

(8.344)

14.523

- Aandelen- derivaten

-

-

-

-

-

- Valutaderivaten

1.260

-

4.726

(5.804)

182

- Kredietderivaten

-

-

-

4

4

Subtotaal

23.759

-

5.094

(14.144)

14.709

      

Beleggingen voor risico deelnemer

     

- Rentederivaten

5

-

-

(2)

3

- Aandelen- derivaten

-

-

-

-

-

- Valutaderivaten

1

-

(1)

(1)

(1)

- Kredietderivaten

-

-

-

-

-

Subtotaal

6

-

(1)

(3)

2

      

Totaal 2021

23.765

-

5.093

(14.147)

14.711

Totaal 2020

15.021

-

(3.121)

11.865

23.765

Bij derivaten kan ingeval van het voortijdig sluiten van het contract een positief of een negatief resultaat op de verkoop worden behaald. Afhankelijk van de wijze waarop de derivatenpositie is aangegaan (actief of passief) en de geldende spotkoers kan onder de post verkopen/expiraties een positief of negatief bedrag worden gepresenteerd.

Voor de derivatenposities wordt onderpand ontvangen of gestort in de vorm van liquiditeiten of staatsobligaties. Van tegenpartijen is per saldo € 14.655 miljoen als onderpand in liquiditeiten ontvangen waarvan de terugbetalingsverplichting onder de post Schulden uit hoofde van collateral management is opgenomen (zie noot 11.1). Voor cleared interest rate swaps is door PFZW € 1.193 miljoen aan staatsobligaties als onderpand bij de central clearing party gestort. Over deze staatsobligaties heeft PFZW het economisch eigendom, maar niet het juridisch eigendom.

In de volgende paragrafen wordt per categorie derivaten inzicht gegeven in de samenstelling en de waarde van alle uitstaande derivatenposities van PFZW.

Rentederivaten

Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de rentederivaten per balansdatum.

(bedragen x € 1 miljoen)

 

31-12-2021

 

31-12-2020

 

Reële waarde

Reële waarde

 

Actief

Passief

Actief

Passief

Interest rate swaps

22.530

7.922

33.070

6.879

Inflation swaps

-

82

88

3.775

     

Saldo rentederivaten

22.530

8.004

33.158

10.654

Ontwikkelingen van rente en inflatie beïnvloeden de financiële positie van PFZW. Het renterisico op de verplichtingen van PFZW wordt deels afgedekt door rentederivaten.

Rentederivaten worden doorgaans gebruikt ter afdekking van het renterisico. Doordat de waarde van de rentederivaten net als de waarde van de pensioenverplichtingen meebeweegt met de rente,
zorgen rentederivaten ervoor dat de invloed van renteschommelingen op de pensioenverplichtingen van PFZW gedempt wordt. Op eenzelfde manier zorgen inflatieswaps voor afdekking van het inflatierisico. In de risicoparagraaf ( noot 13) is opgenomen wat het effect is van een wijziging in de rente of de inflatie op de derivaten die worden gebruikt ter afdekking van het renterisico respectievelijk het inflatierisico van de pensioenverplichtingen.

Interest rate swaps zijn contracten waarbij twee partijen overeenkomen om de vaste rentebetalingen van ene partij uit te wisselen of om te ruilen tegen de variabele rentebetalingen van de andere partij. Inflation swaps zijn contracten waarbij twee partijen overeenkomen om tegen een vastgestelde vergoeding het inflatierisico dat ze lopen uit te wisselen. In hoeverre het rente- en inflatierisico per balansdatum door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in de risicoparagraaf ( noot 13).

De contractomvang en de looptijden van de interest rate swaps en inflation swaps bepalen in welke mate het rente- en inflatierisico wordt afgedekt. De gepresenteerde netto contractomvang per balansdatum kan een negatief of een positief saldo hebben. Een negatief saldo betekent bij interest rate swaps dat een vaste rentevergoeding wordt ontvangen en een variabele rentevergoeding wordt betaald. Een positief saldo betekent bij inflation swaps dat een variabele inflatievergoeding wordt ontvangen.

Volgend overzicht geeft inzicht in de netto contractomvang en de looptijd van de rentederivaten per balansdatum.

(bedragen x € 1 miljoen)

Reële waarde

 
 

Actief

Passief

Contractomvang

Interest rate swaps

   

- Korter dan een jaar

-

30

2.470

- Een jaar tot en met tien jaar

813

1.090

4.195

- Langer dan tien jaar

21.717

6.802

(66.614)

Totaal interest rate swaps

22.530

7.922

 
    

Inflation swaps

   

- Korter dan een jaar

-

82

720

- Een jaar tot en met tien jaar

-

-

-

- Langer dan tien jaar

-

-

-

Totaal inflation swaps

-

82

 
    

Saldo 31-12-2021

22.530

8.004

 

PFZW belegt in futures. Futures zijn op de beurs verhandelbare termijncontracten met verplichte levering van een onderliggend financieel instrument of product in de toekomst tegen een vooraf vastgestelde prijs. Obligatiefutures worden gebruikt om op een efficiënte wijze een positie in te nemen in de onderliggende obligaties. De futures worden dagelijks afgerekend, waardoor de waarde per balansdatum nihil is. Om deze reden zijn deze futures niet in bovenstaand overzicht opgenomen.

De blootstelling van deze futures, waarover renterisico wordt gelopen, is € 2.345 miljoen negatief (ultimo 2020: € 196 miljoen positief). De looptijden van de futures zijn grotendeels korter dan een jaar.

Valutaderivaten

Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de valutaderivaten per balansdatum.

(bedragen x € 1 miljoen)

  
 

Reële waarde

Reële waarde

 

Actief

Passief

Actief

Passief

Valuta swaps

1.440

1.259

3.016

1.755

     

Saldo valutaderivaten

1.440

1.259

3.016

1.755

PFZW heeft beleggingen in vreemde valuta. Hierdoor bestaat het risico op waardeveranderingen van deze beleggingen als gevolg van een koersverandering van de betreffende valuta. Afdekking van dit valutarisico naar de euro vindt gedeeltelijk plaats en wordt uitsluitend door PFZW uitgevoerd. Binnen PGGM beleggingsfondsen vindt geen valuta afdekking plaats. Afdekking is grotendeels door middel van valutaderivaten met een looptijd korter dan een jaar.

De contractomvang van de valutaderivaten van PFZW bedraagt per balansdatum € 93.469 miljoen positief (ultimo 2020 € 80.694 miljoen positief). In hoeverre het valutarisico per balansdatum op totaalniveau door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in noot 13.